Rabbi Joosef Gikatilla: Valon portit

Johdanto

שאלת ממני אחי ידיד נפשי להאיר לפניך נתיב בעניין שמותיו של הקב"ה יתעלה ויתברך, להפיק בהם רצונך ולהגיע בהם למחוז חפצך. ולפי שראיתי כוונתך ישרה וטובה יותר משאלתך, הוצרכתי להודיעך איזה דרך יחלק אור ומה הוא הדרך שהשם יתברך חפץ או אינו חפץ. וכשתגיע לידיעת דבר זה אז תקרא וי"י יענה, ותהיה מן הקרובים אליו ותאהב אותו בכל נפשך, ותתענג על ה' ויתן לך משאלות לבך:

šaˀalta mimmenni ˀaḥi jedid nafši lehaˀir lefaneka netiv beˁinjan šemotaw šel haq-qadoš baruk huˀ jitˁalle we-jitbarek, lehafiq bahem reṣoneka lehaggiaˁ bahem le-maḥoz ḥefṣeka. u-lefi šeraˀiti kawwanateka ješara we-ṭova joter miš-šeˀelateka, huṣerakti lehodiˁaka ˀeze derek jeḥalleq ˀor u-ma huˀ had-derek šehaš-šem jitbarek ḥofeṣ ˀo ˀeno ḥofeṣ. u-kaš-haggiaˁ le-jediˁat davar ze ˀaz tiqraˀ we-jhwh jaˁane, we tihje min haq-qerovim ˀalaw we-toˀhav ˀoto be-kol nafšeka, we-titˁanneg ˁal jhwh waj-jitten leka miš-šeˀalot libbeka.

Pyysit minua, veljeni ja sydänkäpyseni, valottamaan sinulle polkua kohti pyhän —olkoon hän ylistetty ja siunattu— nimiä, jotta saisit jalostettua niistä, mitä haluat ja pääsisit niiden avulla toiveittesi satamaan. Vaikka olenkin nähnyt, että pyyntösi on oikeutetumpi ja jalompi kuin tarkoituksesi, tunnen, että minun on pakko kertoa sinulle, mitä tietä valo kulkee, ja mikä on se tie, jonka Jumala haluaa tai ei halua. Ja kun olet päässyt selville tästä seikasta, silloin [voit] kysyä ja Jumala vastaa ja sinä kuulut niihin, jotka ovat häntä lähellä, ja sinä rakastat häntä koko sielustasi (nefeš) ja iloitset hänestä, ja hän suo sinulle, mitä sydämesi halajaa.

הלא ידעת אם לא שמעת אלהי עולם י"י, מפניו יחילו עליונים ותחתונים, מפחדו תרעש הארץ ולפני זעמו מי יעמוד ומי יקום בחרון אפו (נחום א, ו). הן בקדושיו לא יאמין ושמים לא זכו בעיניו, אף כי נתעב ונאלח איש שותה כמים עולה (איוב טו, טו טז). והיאך ישתמש ילוד אשה בשמותיו הקדושים ויעשה מהם גרזן לחתוך בו. ומי הוא זה ואי זה הוא אשר מלאו לבו לעשות כן לשלוח יד בכתר מלכות ולהשתמש בו? והנה אמרו רז"ל: כל ההוגה את י"י באותיותיו אין לו חלק לעולם הבא.

ha-loˀ jadaˁta ˀim loˀ šamaˁta ˀelohe ˁolam jhwh mip-penaw jaḥilu ˁeljonim we-taḥtonim mip-paḥado tirˁaš ha-ˀareṣ lifne zaˁmo mi jaˁamod u-mi jaqum baḥaron ˀappo (naḥum 1:6) hen biqdošu loˀ jaˀamin we-šamajim loˀ-zakku be-ˁenaw ˀaf ki-nitˁav we-neˀela ˀiš-šote kammajim ˁawla (ˀijjov 15:15-16) heˀak jištammeš jalud ˀišša baš-šemotaw haq-qadošim we-jaˁaśe me-hem garzen liḥtok bo u-mi huˀ ze we-ˀi ze huˀ ˀašer malˀu libbo la-ˁaśot ken li-šloaḥ jad be-keter malkut u-lehištammeš bo we-hinne ˀameru rabbotenu zikronam li-vraka kol ha-hoge ˀet jhwh be-ˀotijjotaw ˀen lo ḥeleq la-ˁolam hab-baˀ

Etkö tunne —vaikket olisi niistä kuullutkaan— sen Jumalan maailman jumalolentoja, jonka edessä ylä- ja alamaailmat järkkyvät ja jota peläten maa vapisee?

Kuka kestää hänen raivoaan, kuka voi vastustaa hänen vihansa hehkua?
Nah. 1:6

Eihän Jumala luota edes enkeleihinsä, taivaskaan ei ole hänen silmissään puhdas! Kuinka sitten kelvoton ja turmeltunut ihminen, joka juo pahuutta kuin vettä?
Job 15:15-16

Miten naisen synnyttämä voisi käyttää hänen pyhiä nimiään ja tehdä niistä kirveen jolla hakata? Kuka [voisi] täyttää sydämensä tehdäkseen niin, että ojentaisi kätensä valtakunnan kruunuun ja käyttäisi sitä hyväksi?

Kas, rabbimme —olkoon heidän muistonsa siunattu— sanoivat: «Kenelläkään, joka lausuu Jumalan nimen kirjain kirjaimelta, ei ole osuutta tuonpuoleisessa maailmassa.»

והנה קדוש עליון ר חנינא בן תרדיון שלא היה הוגה את י"י דרך חול ודרך תשמיש, זולתי דרך כבוד כדי ללמוד ולהבין דרכי י"י יתברך ועם כל זה נענש, אנו העניים והחסרים קל וחומר. הלא תראה מה שכתב י"י יתברך בתורתו: לא תשא את שם י"י אלהיך לשוא (שמות כ, ז). ואף על פי שבא להזהיר על שבועת שקר הוציא הדבר בלשון שיש משמעות שלא תשא את שמו על שפתיך לבטלה; שהיה יכול לומר לא תישבע בשם י"י אלהיך לשקר, אבל כשכתב לא תשא וגו' שמע מינה תרתי. ומשה רבינו עליו השלום כשעלה למרום למד ממלאכי השרת סוד הזכרת י"י יתברך, והזהיר את ישראל על זה ואמר: כי שם י"י אקרא הבו גודל לאלהינו (דברים לב, ג). ואם מלאכי מעלה מוזהרים בהזכרת י"י יתברך, על אחת כמה וכמה רימה ותולעה, וכל שכן המתפתה בדעתו להשתמש בכתר קונו. קל וחומר שאין בזמן הזה בקיאין בהזכרת יוי ובשימושיו על דרך הפעולה. ואם כן לא יעלה ביד המזכירו רק איבוד עולמו ומעלה חרס בידו, ועל כיוצא בו אמרו רז"ל: כל שלא חס על כבוד קונו ראוי לו שלא בא לעולם:

we-hinne qadoš ˁeljon rabbi ḥanina ben teradjon šel-loˀ haja hoge ˀet jhwh derek ḥol we-derek tašmiš zulati derek kavod kede li-lmod u-le-havin darke jhwh jitbarak we-ˁim kol ze neˁenaš ˀanu ha-ˁanijjim we-ha-ḥaserim qal wa-ḥomer ha-loˀ tirˀe ma šek-katav jhwh jitbarak be-torato loˀ tiśśaˀ ˀet-šem-jhwh ˀeloheka laśśaw (šemot 20:7) we-ˀaf ˁal pi šeb-baˀ le-hazhir ˁal ševuˁat šeqer hoṣiˀ had-davar bal-lašon šej-ješ mašmaˁot šel-loˀ tiśśaˀ ˀet-šemo ˁal šefatik le-vaṭṭala še-haja jakol lomar loˀ tiššabaˁ be-šem jhwh ˀeloheka laš-šaqer ˀaval ke-šek-katav loˀ tiśśaˀ we-gomer šemaˁ minah tarte u-moše rabbinu ˁalaw haš-šalom ke-še-ˁala le-marom lamad mim-malˀake haš-šaret sod hazkarat jhwh jitbarak we-hizhir ˀet jiśraˀel ˁal ze we-ˀamar ki šem jhwh ˀeqra havu godel le-ˀlohenu (devarim 32:3) we-ˀim malˀake maˁla muzeharim be-hazkarat jhwh jitbarak ˁal ˀaḥat kamma we-kamma rimma we-toleˁa we-kol šaken ham-mitpatte be-daˁto lehištammeš be-keter qono qal wa-ḥomer še-ˀen bi-zman haz-ze beqiˀin be-hazkarat jhwh be-šimmušaw ˁal derek hap-peˁula we-ˀim ken loˀ jaˁale be-jad ham-mazkiro raq ˀibbur ˁolmo u-maˁale heres be-jado we-ˁal kaj-joṣeˀ vo ˀameru rabbotenu zikronam li-vraka kol šel-loˀ has ˁal kevod qono raˀuj lo šel-loˀ ba la-ˁolam

Kas, korkeasti pyhää rabbi Ḥanina ben Teradjonia rangaistiin, vaikka hänellä ei ollut tapana lausua jhwh:tä maallisesti tai käytännön näkökulmasta vaan kunnioituksesta ja [halusta] oppia ymmärtämään jhwh:n tiet – olkoon Hän siunattu. Sitä suuremmalla syyllä meitä heikkoja ja vaivaisia [tulisi rangaista]. Katso, mitä jhwh –olkoon Hän siunattu– on kirjoittanut Toorassaan:

Älä käytä väärin Herran, Jumalasi, nimeä
2. Moos. 20:7

Vaikka [käsky] kieltääkin tekemästä väärää valaa, ilmauksessa tulee esille sekin seikka, että siitä voidaan johtaa, että älä käytä Hänen nimeään huulillasi turhuuteen.